Αφορμή για αυτό το κείμενο στάθηκε η ραδιοφωνική εκπομπή "Ελληνοφρένεια" της 24.2.2012 όπου ακούστηκε ένα χορωδιακό τραγούδι με τίτλο "Το Καρναβάλι" τραγουδισμένο από πρώην πολιτικές κρατούμενες της περιόδου 1948-1952.
Σκέφτηκα αρκετά αν πρέπει να αναφέρω εδώ την ιστορία που θα διαβάσετε παρακάτω. Αξίζει τώρα να αναμοχλεύουμε εκείνο το συγκεκριμένο παρελθόν; Ότι έγινε έγινε και προχωράμε παρακάτω. Ιδιαίτερα τώρα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε μιά άλλη ζοφερή πραγματικότητα.
Κι όμως! Δεν είναι μόνο η οφειλή που έχουμε όλοι να μελετάμε την σύγχρονη ιστορία, ιδιαίτερα όσοι γεννηθήκαμε σε αυτή τη πόλη και θυμόμαστε ακόμα από παιδιά γειτονιές σαν αυτή των παλαιών φυλακών Αβέρωφ. Είναι και κάτι πιό σημαντικό. Πρέπει να θυμόμαστε. Ονόματα, πρόσωπα, επαγγέλματα, προσφορές, βάσανα. Ανεξάρτητα σε ποιά πλευρά ανήκαν. Αρκεί που πίστευαν ότι αυτό που έκαναν ήταν το καλύτερο για την Ελλάδα.
ΚΣ
Υπάρχουν και γυναίκες φυλακισμένες. Στις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ, εκεί που σήμερα είναι ο Άρειος Πάγος. Στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Από τη πρώτη στιγμή οι φυλακισμένες, άλλες καταδικασμένες σε πέντε χρόνια, άλλες σε δέκα, άλλες ισόβια, άλλες σε θάνατο, οργάνωσαν τη ζωή τους μέσα στη φυλακή, φτιάχνοντας άμυνες για να αντέξουν πίσω από τα κάγκελα. Δημιούργησαν έτσι μιά άλλη κοινωνία μέσα στη φυλακή. Ότι ήξερε η κάθε μία το προσέφερε και στις άλλες.
Έτσι κάθε πρωί η Βούλα Μαγουλά και η Ελένη Κολεΐδου είχαν αναλάβει τη γυμναστική των κρατουμένων γυναικών.
Οι γιατρίνες Ηρώ Χατζημάρκου, Μαντώ Δημητριάδου, Μαρία Νικολέτου έσωσαν πολλές γυναίκες φροντίζοντας να μεταφερθούν έγκαιρα σε νοσοκομεία. Οι φοιτήτριες οδοντιατρικής Ζωή Αρσένη, Καίτη Παπαδάκη, Ελένη Παπαθεοδώρου, Λίτσα Ραμπαούνη και η Φιφή Χελιώτη έγιναν βοηθοί του οδοντιάτρου των φυλακών.
Οι δικηγόροι Αργυρώ Δροσάκη, Αριάδνη Χριστοπούλου, Δανάη Κουχτσόγλου μελετούσαν και προσπαθούσαν να βρουν στοιχεία αθωωτικά για την αναίρεση της ποινής των μελλοθανάτων.
Οι φιλόλογοι Ειρήνη Ζάγκα, Λίζα Κότου, Λίτσα Νάση, Κλειώ Πολυζωίδου, Χάρις Σαρκοπούλου, Μαρούσα Σαρλή, Τούλα Τσιτίλου, Ιφιγένεια Ψαλτοπούλου, διδάσκουν αυτές που άφησαν το γυμνάσιο και εκείνες που προορίζονταν για το πανεπιστήμιο. Μέχρι και ξένες γλώσσες δίδασκαν η Άννα Εφραιμίδου, η Ηρώ Ιωαννίδου, η Μπεάτα Κιτσίκη, η Νίνα Ξανθού και η Αύρα Παρτσαλίδου.
Λογιστικά δίδασκαν η Δήμητρα Αλεξανδρίδου, Ελένη Γαλέου, Ελπίδα Μαλιοπούλου, Φρόσω Πετρίτση, που κατάφεραν να εκπαιδεύσουν τέλειες λογίστριες οι οποίες δούλεψαν αργότερα και έβγαλαν το ψωμί τους από αυτή τη δουλειά.
Οι ηθοποιοί Μαλαίνα Ανουσάκη, Σωτηρία Ιατρίδου, Ολυμπία Παπαδούκα και Μαρία Φωκά, ανέλαβαν την ψυχαγωγία των κρατουμένων, ενώ οι νηπιαγωγοί Δέσποινα Ζυμαρίδου, Άννα Κατσούλη, Βούλα Μαγουλά, Άννα και Ελένη Πέπα ασχολούνταν με τα 90-100 παιδιά που βρίσκονταν στη φυλακή με τις μητέρες τους.
Από τις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ, ένα τμήμα μιάς χορωδίας που είχαν συστήσει το 1948 ξαναβρέθηκε το 1977 (μετά δηλαδή από 30 χρόνια) και ηχογράφησε τα τραγούδια που τραγουδούσε στις φυλακές, όπως ακριβώς τα έλεγε. Ένα μοναδικό ντοκουμέντο που δυστυχώς εξαιτίας της λογοκρισίας δεν κυκλοφόρησε τότε. Αργότερα, 55 χρόνια μετά τη φυλακή, με τη σύμφωνη γνώμη των εν ζωή κρατουμένων γυναικών κυκλοφόρησε ελεύθερα αυτό το ιστορικό ηχογράφημα που σκοπό έχει να διασώσει ένα αυθεντικό, κοινωνικό, ιστορικό και πολιτιστικό ντοκουμέντο.
Ακολουθεί ένα τραγούδι από αυτή την ηχογράφηση.
Σκέφτηκα αρκετά αν πρέπει να αναφέρω εδώ την ιστορία που θα διαβάσετε παρακάτω. Αξίζει τώρα να αναμοχλεύουμε εκείνο το συγκεκριμένο παρελθόν; Ότι έγινε έγινε και προχωράμε παρακάτω. Ιδιαίτερα τώρα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε μιά άλλη ζοφερή πραγματικότητα.
Κι όμως! Δεν είναι μόνο η οφειλή που έχουμε όλοι να μελετάμε την σύγχρονη ιστορία, ιδιαίτερα όσοι γεννηθήκαμε σε αυτή τη πόλη και θυμόμαστε ακόμα από παιδιά γειτονιές σαν αυτή των παλαιών φυλακών Αβέρωφ. Είναι και κάτι πιό σημαντικό. Πρέπει να θυμόμαστε. Ονόματα, πρόσωπα, επαγγέλματα, προσφορές, βάσανα. Ανεξάρτητα σε ποιά πλευρά ανήκαν. Αρκεί που πίστευαν ότι αυτό που έκαναν ήταν το καλύτερο για την Ελλάδα.
ΚΣ
ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΦΕΡΩΦ 1948-1952
Έτος 1949 και η Ελλάδα από άκρη σε άκρη μετράει τις πληγές της. Πληγές που αιμορραγούσαν από εκτελέσεις, διωγμούς, φυλακίσεις και μεταναστεύσεις. Η Ελλάδα χωρισμένη στα δυό. Στους νικητές και στους ηττημένους. Ηττημένοι που εξορίζονται στα ξερονήσια για να "ανανήψουν", ηττημένοι που φυλακίζονται για να τιμωρηθούν. Με λίγα λόγια: "Ουαί τοις ηττημένοις!".
Υπάρχουν και γυναίκες φυλακισμένες. Στις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ, εκεί που σήμερα είναι ο Άρειος Πάγος. Στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Από τη πρώτη στιγμή οι φυλακισμένες, άλλες καταδικασμένες σε πέντε χρόνια, άλλες σε δέκα, άλλες ισόβια, άλλες σε θάνατο, οργάνωσαν τη ζωή τους μέσα στη φυλακή, φτιάχνοντας άμυνες για να αντέξουν πίσω από τα κάγκελα. Δημιούργησαν έτσι μιά άλλη κοινωνία μέσα στη φυλακή. Ότι ήξερε η κάθε μία το προσέφερε και στις άλλες.
Έτσι κάθε πρωί η Βούλα Μαγουλά και η Ελένη Κολεΐδου είχαν αναλάβει τη γυμναστική των κρατουμένων γυναικών.
Οι γιατρίνες Ηρώ Χατζημάρκου, Μαντώ Δημητριάδου, Μαρία Νικολέτου έσωσαν πολλές γυναίκες φροντίζοντας να μεταφερθούν έγκαιρα σε νοσοκομεία. Οι φοιτήτριες οδοντιατρικής Ζωή Αρσένη, Καίτη Παπαδάκη, Ελένη Παπαθεοδώρου, Λίτσα Ραμπαούνη και η Φιφή Χελιώτη έγιναν βοηθοί του οδοντιάτρου των φυλακών.
Οι δικηγόροι Αργυρώ Δροσάκη, Αριάδνη Χριστοπούλου, Δανάη Κουχτσόγλου μελετούσαν και προσπαθούσαν να βρουν στοιχεία αθωωτικά για την αναίρεση της ποινής των μελλοθανάτων.
Οι φιλόλογοι Ειρήνη Ζάγκα, Λίζα Κότου, Λίτσα Νάση, Κλειώ Πολυζωίδου, Χάρις Σαρκοπούλου, Μαρούσα Σαρλή, Τούλα Τσιτίλου, Ιφιγένεια Ψαλτοπούλου, διδάσκουν αυτές που άφησαν το γυμνάσιο και εκείνες που προορίζονταν για το πανεπιστήμιο. Μέχρι και ξένες γλώσσες δίδασκαν η Άννα Εφραιμίδου, η Ηρώ Ιωαννίδου, η Μπεάτα Κιτσίκη, η Νίνα Ξανθού και η Αύρα Παρτσαλίδου.
Λογιστικά δίδασκαν η Δήμητρα Αλεξανδρίδου, Ελένη Γαλέου, Ελπίδα Μαλιοπούλου, Φρόσω Πετρίτση, που κατάφεραν να εκπαιδεύσουν τέλειες λογίστριες οι οποίες δούλεψαν αργότερα και έβγαλαν το ψωμί τους από αυτή τη δουλειά.
Οι ηθοποιοί Μαλαίνα Ανουσάκη, Σωτηρία Ιατρίδου, Ολυμπία Παπαδούκα και Μαρία Φωκά, ανέλαβαν την ψυχαγωγία των κρατουμένων, ενώ οι νηπιαγωγοί Δέσποινα Ζυμαρίδου, Άννα Κατσούλη, Βούλα Μαγουλά, Άννα και Ελένη Πέπα ασχολούνταν με τα 90-100 παιδιά που βρίσκονταν στη φυλακή με τις μητέρες τους.
Τα στοιχεία και τα ονόματα των φυλακισμένων γυναικών είναι από το βιβλίο της Ολυμπίας Παπαδούκα "Γυναικείες Φυλακές Αβέρωφ".
Γράφει μιά κρατούμενη:
"Στις 29 Αυγούστου 1949 τελείωσε ο πόλεμος με συντριπτική ήττα για μας. Ούτε έντιμη συνθηκολόγηση ούτε ελπίδα πια για μια γενική αμνηστία. Ουαί τοις ηττημένοις. Τον Δεκέμβρη του '49 μετά από επέμβαση του ΟΗΕ σταμάτησαν οι εκτελέσεις και το 1952 η θανατική ποινή μετατράπηκε σε ισόβια. Γιορτάσαμε με το δικό μας τρόπο το χαρμόσυνο νέο. Ήταν μια όμορφη μέρα. Μεσημέρι; Απομεσήμερο; Θα σας γελάσω. Εκείνο που θυμάμαι καλά είναι ότι ήταν ώρα κοινής ησυχίας και όλες σχεδόν βρισκόμασταν στους θαλάμους. Και οι θανατοποινίτισσες στους δικούς τους. Κάποιος δικηγόρος έφερε την είδηση στη φυλακή. Η κρατούμενη πελάτισά του τον παράτησε σύξυλο όρμησε στο διάδρομο και από το ανοιχτό παράθυρο που έβλεπε στην αυλή φώναξε με όλη της τη δύναμη. Η ποινή του θανάτου μετατράπηκε σε ισόβια. Μονομιάς μια βουή ξεσηκώθηκε απο άκρη σε άκρη και όσο πήγαινε δυνάμωνε. Τρέχαμε από τους επάνω ορόφους, φωνάζαμε, κατρακυλούσαμε στις σκάλες, βροντοκοπούσαμε τα τσόκαρα - όλες φορούσαμε τσόκαρα - σαν να γινόταν επέλαση ιππικού, πετιόμασταν από τους κάτω θαλάμους, σπρώχναμε και σπρωχνόμαστε και πήξαμε μπροστά στους δύο θαλάμους των μελλοθανάτων που ήταν δεξια και αριστερά, στη κεντρική πόρτα της αυλής. Ο κόσμος φωνάζει, ανυπομονεί. Που ήταν οι θανατοποινίτισσες; Γιατί δεν βγαίνουν; Γιατί αργούν;"
Απόσπασμα από κείμενο της Ελένης Καμουλάκου - Κυβέλου.
Από τις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ, ένα τμήμα μιάς χορωδίας που είχαν συστήσει το 1948 ξαναβρέθηκε το 1977 (μετά δηλαδή από 30 χρόνια) και ηχογράφησε τα τραγούδια που τραγουδούσε στις φυλακές, όπως ακριβώς τα έλεγε. Ένα μοναδικό ντοκουμέντο που δυστυχώς εξαιτίας της λογοκρισίας δεν κυκλοφόρησε τότε. Αργότερα, 55 χρόνια μετά τη φυλακή, με τη σύμφωνη γνώμη των εν ζωή κρατουμένων γυναικών κυκλοφόρησε ελεύθερα αυτό το ιστορικό ηχογράφημα που σκοπό έχει να διασώσει ένα αυθεντικό, κοινωνικό, ιστορικό και πολιτιστικό ντοκουμέντο.
Ακολουθεί ένα τραγούδι από αυτή την ηχογράφηση.
Το Καρναβάλι
